بقالی آنلاین

بقالی آنلاین

زندگی > مهارت‌ها - مهسا افشون:در یکی از کلاس‌‌های دانشگاه تهران ۱۰دانشجوی کارشناسی ‌ارشد دور میز کنفرانس جمع شده‌اند و از فرهنگ مجازی
زندگی > مهارت‌ها - مهسا افشون:
در یکی از کلاس‌‌های دانشگاه تهران ۱۰دانشجوی کارشناسی ‌ارشد دور میز کنفرانس جمع شده‌اند و از فرهنگ مجازی صحبت می‌کنند و هر کدام، مسئله‌ای را برجسته می‌کند.

پسري ۲۵ساله با شكايت از كسب وكارهاي اينترنتي، از كار سوپرماركت هاي آنلاين چنين روايت مي كند: «من تابستان، مدتي را در يكي از اين فروشگاه ها كار مي كردم، پول خوبي هم مي گرفتم اما بعد از اينكه به ابعاد مختلف آن فكر كردم، ديگر نتوانستم خودم را راضي كنم كه كارم را ادامه دهم». او شيوه كار بقالي هاي مدرن را چنين توضيح مي دهد: «اين سايت ها و اپليكيشن ها بعد از مدتي فعاليت، متوجه مي شوند كه فرهنگ خريد و مصرف هر منطقه به چه شكل است. مثلا مي فهمند كه منطقه ظفر، ماهي ۳۰ تا آب پرتقال توسرخ مصرف مي كند. خريد كالا و سيستم توزيع شان را براساس همين الگوريتم مي چينند؛ به اين ترتيب به سود بالايي مي رسند و هيچ ضرري متوجه آنها نيست. با كمترين هزينه ها براي ايجاد فروشگاه هاي متعدد، مي توانند تمام نيازها را تأمين كنند». تا اينجاي ماجرا، فقط توضيح روند كار است و مشكلي وجود ندارد اما چالش از جايي شروع مي شود كه در كلاس درس دانشگاهي بحث از«پرولتاريانيزيشن» (proletarianization) ياكارگرسازي به ميان مي آيد؛ به اين معنا كه طي فرايندهايي، آنهايي كه براي خود كسب وكاري داشته اند و كارفرماي خود بوده اند، به كارگري براي يك سيستم و نظام بزرگ تر تبديل مي شوند و امپراتوري شان را در كسب وكار خود، از دست مي دهند.

دانشجوي رشته مطالعات فرهنگي و رسانه، با نگاه انتقادي ادامه مي دهد: «به اين ترتيب كم كم نظام سرمايه داري شكل مي گيرد، كسب وكارهاي خرد سودشان به شدت افت مي كند و بقال ها و سوپرماركت هاي كوچك براي آنكه بتوانند ادامه حيات دهند، پس از مدتي بايد به همين سيستم هاي يكپارچه بپيوندند. اين است كه من فكر مي كنم فضاي مجازي لجام گسيخته در ايران جولان مي دهد و به هيچ چيز ديگري جز كسب سود، به قيمت از دست رفتن صنف هاي سنتي كه سال ها زحمت كشيده اند، فكر نمي كند». او، از دل جمع دهه هفتادي هاي استارت آپ باز به دفاع از پيران بازار مي پردازد و يكي دو نفر از همكلاسي ها مقابلش صف مي كشند. يكي از ميان دختران دانشجو مي گويد: «از بين رفتن صنف ها و زحمت ها و خاطره ها دردناك است، ولي خب، چكار مي توان كرد؟ منطق رقابتي بازار و دنياي مدرن همين است؛ يا همه بايد مدرن شوند و با تغييرات خود را هماهنگ كنند يا اينكه از بين خواهند رفت. چيز عجيبي نيست، رقابت بازار همين را حكم مي كند. سنتي ها هم اگر واقعا فعال اقتصادي باشند و نه فقط يك كاسب، كسب وكارشان را نجات مي دهند. نمي توان آنقدر محكم، همه چيز را در قالب نظريه هاي سرمايه دارانه تحليل كرد». كفه نظريه هاي علمي به سمت هر كدام از آنها كه سنگين تر باشد، در جايي فراسوي دانشگاه (در دل بازار احتمالا )براي هيچ كس اهميت نخواهد داشت. همه چيز بدون توجه به استراتژي هاي توسعه اجتماعي، با سرعتي سرسام آور رو به جلو مي رود.

عباس كاظمي، استاد دانشگاه و پژوهشگر مطالعات فرهنگي در مقاله مالي شدن شهرها درباره نقطه ظهور تغييرات صنف بقال ها مي نويسد: «از ابتداي دهه۷۰ شهرداري تهران فروشگاه هاي شهروند را تأسيس كرد كه با ساير فروشگاه هاي بعد از انقلاب متفاوت بود. اين فروشگاه هاي زنجيره اي جديد، گام هاي اوليه اي بودند براي فهم دمكراتيزه شدن خريد و مصرف در زندگي روزمره. با اين فروشگاه ها مفهوم حق خريدار و مصرف كننده و در اختيار گذاشتن كالاها با استاندارد و بسته بندي مطلوب تر براي يك جامعه مصرفي ممكن شد. مردم كم كم درميان برندها و انواع متعدد از يك محصول حق انتخاب يافتند و به طور كلي هويت جديدي از خريد براي توليد و عرضه كننده كالا پديدار شد كه بايد آن را اقناع مي كرد، به آن احترام مي گذاشت و سلايقش را هم درنظر مي گرفت».

  • نسل اول فروشگاه هاي بزرگ

اگر در ميانه هاي دهه70 ظهور فروشگاه هاي زنجيره اي لرزه اي به دل بقال ها انداخت، سال ها طول كشيد تا جاي خود را در ميان مردم پيدا كند و همان ها هم با ظهور مگامال ها تاج و تخت شان به لرزه افتاد، حالا هر روز درست شبيه به سازوكار اينترنت پرسرعت، سايت و اپليكيشن جديدي ظهور مي كند و قواعد نظام توزيع را برهم مي زند. البته در حال حاضر آنلاين هاي تازه از راه رسيده در پايتخت متمركز هستند. در قسمت معرفي يكي از بزرگ ترين سايت هاي سوپرماركت آنلاين كه ماشين هاي حمل اجناس آن نيز در سطح شهر ديده مي شود، آمده است: «اين روزها ارزش وقت بيش از هر زمان ديگر به چشم مي آيد. بعد از يك روز پرمشغله و درگيري هاي روزمره، ما ارزش اوقات فراغت خود را بيشتر از قبل مي دانيم و برنامه هاي فشرده اي براي همان زمان كوتاه درنظر مي گيريم. زندگي مدرن، نحوه خريدكردن ديگري را مي طلبد؛ خريدي كه در آن از اتلاف زمان هاي طولاني در صف، ترافيك، آلودگي هوا و... خبري نباشد تا زمان بيشتري را به خودمان اختصاص دهيم.

همانطور كه مي دانيد پرمصرف ترين كالاهاي روزانه ما محصولات سوپرماركتي است. محاسبه زماني كه در طول روز براي تهيه اين كالاها صرف مي كنيم تنها زماني مشخص مي شود كه نحوه خريد خود را تغيير دهيم. ما بيش از ۶هزار نوع كالاي سوپرماركتي را با ارسال رايگان براي سفارش هاي بالاي ۳۰هزار تومان ارائه مي دهيم». همين تعريف ساده نشان مي دهد كه نوپايان آنلاين بر تغيير نحوه خريد و كمبود هميشگي وقت در زندگي مدرن شهري متمركز شده اند. هر قدر در ميان سنتي ها همه چيز بر محور گذر روزگار مي گذرد، آنها استراتژي هاي دقيقي تدوين كرده اند و به پيش مي روند. هنوز هيچ آمار و اطلاعاتي از ميزان فروش و فعاليت شان در دسترس نيست اما بعضي بررسي ها نشان مي دهد ۵ سايت فروش آنلاين سوپرماركتي فعاليت مي كنند كه در ميان آنها، يكي دو مورد كاملا فعال و به روز و پر از محصول هستند.

اما در كنار سايت ها و اپليكيشن هاي سوپرماركتي، صفحه هاي اينستاگرامي و تلگرامي مختلف نيز هر كدام با فالوئرهايشان قلمرو فرمانروايي ساخته اند و با دسترسي آسان به جامعه هدف چندده هزارتايي و چندصدهزارتايي، به توزيع كالا و دريافت پول از طريق درگاه هاي پرداخت اينترنتي مشغولند. خدمات آنها نيز از اقلام سوپرماركتي گرفته تا پاك كردن، بسته بندي شيك و ارسال محصول را شامل مي شود. شيوه تبليغ و بازاريابي آنها نيز ساده است؛ صفحه هاي چهره هاي پرمخاطب اينستاگرامي با بالاي صد هزار فالوئر را هدف مي گيرند. آنها اصطلاحا نفوذگر ناميده مي شوند و از ميان مردم معمولي هستند. به ازاي مبالغي بسته به تعداد فالوئرها براي هر پست، از تجربه هاي خريد آنلاين خودشان مي نويسند و صفحه هاي جديد را معرفي مي كنند.

  • ركود در بقالي ها

در دنيايي كه فرهنگ مجازي آن هر روز بيشتر از داخل گوشي ها بيرون مي آيد و همه اركان زندگي را درگير خود مي كند، بسياري از كسبه صنف هاي سنتي به جاي تكاپو براي رقابت، روزهايشان را به زل زدن به در مغازه ها و نگراني از آينده مي گذرانند. اطلاعات از تعداد سوپرماركت هاي تهران متفاوت است و از ۳۳هزار تا ۵۵ هزار مورد روايت مي شود. در يكي از آنها مردي حدودا ۳۵ساله، پشت دخل خلوتي حوالي خيابان بهشتي تهران نشسته و درباره كسب وكار اين روزهايش به همشهري مي گويد: «انتخابات رئيس جمهوري، برجام، توافق هسته اي، اينها هيچ كدام فرقي به حال ما ندارد. كارمان هر سال بدتر از پارسال و حتي هر ماه بدتر از ماه قبل است. هركسي مي خواهد خريد كند، به جز خريدهاي دم دستي، مي گذارد آخر هفته با زن و بچه مي رود فروشگاه هاي بزرگ و با تخفيف هاي آن چناني خريد مي كند. چرا بايد بقالي بيايد؟ تازگي ها اينترنتي هم كه شده، ديگر هيچ».